10 nguyên tắc vàng về vệ sinh an toàn thực phẩm: Từ nhận thức đến giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Hằng năm, ngày 7/6 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lương nông Liên hợp quốc (FAO) chọn là Ngày An toàn Thực phẩm Thế giới. Với chủ đề của năm nay: “Từ gánh nặng đến giải pháp - thực phẩm an toàn ở mọi nơi”, các chuyên gia y tế tiếp tục nhấn mạnh gánh nặng từ các bệnh truyền qua thực phẩm, đồng thời kêu gọi áp dụng các giải pháp dựa trên cơ sở khoa học để kiểm soát rủi ro.
Nhằm đồng hành cùng cộng đồng trong việc xây dựng lối sống an toàn, Viện An toàn thực phẩm và Dinh dưỡng (NFSI) xin chia sẻ 10 nguyên tắc vàng về vệ sinh an toàn thực phẩm do WHO khuyến cáo. Đây là những "lá chắn" đơn giản nhưng khoa học, giúp bảo vệ sức khỏe cho bạn và gia đình.
1. Chọn thực phẩm tươi sạch và an toàn
Ưu tiên chọn mua các loại rau quả tươi, không bị dập nát hay có mùi lạ. Đối với các loại thịt, cá, thủy hải sản, cần đảm bảo độ tươi ngon, rõ nguồn gốc và đã qua kiểm dịch thú y. Khi chọn thực phẩm chế biến sẵn hoặc đóng hộp, người tiêu dùng cần đọc kỹ nhãn mác: tên sản phẩm, thành phần, hướng dẫn bảo quản và đặc biệt là hạn sử dụng. Tuyệt đối không sử dụng sản phẩm có hộp bị phồng, móp hoặc gỉ sét.

2. Nấu chín kỹ thức ăn
Quá trình đun nấu đúng cách có thể tiêu diệt hầu hết các vi sinh vật gây bệnh nguy hiểm. Thức ăn cần được nấu chín hoàn toàn, đảm bảo nhiệt độ trung tâm thực phẩm phải đạt từ $70^\circ\text{C}$ trở lên. Đối với các món thịt, cần chú ý phần thịt sát xương; nếu vẫn còn màu hồng hoặc đỏ thì bắt buộc phải đun lại cho chín kỹ. Hạn chế tối đa việc tiêu thụ các món ăn sống hoặc tái như gỏi cá, tiết canh, nem chua...

3. Ăn ngay sau khi vừa nấu xong
Thực phẩm sau khi nấu chín nên được thưởng thức ngay. Thức ăn càng để lâu ở nhiệt độ môi trường bình thường càng có nguy cơ cao bị các vi khuẩn có hại trong không khí xâm nhập, sinh sôi và tiết ra độc tố.

4. Bảo quản cẩn thận thực phẩm đã chế biến
Nếu không sử dụng hết và muốn tích trữ thức ăn quá 5 tiếng đồng hồ, bạn cần áp dụng nguyên tắc nhiệt độ nghiêm ngặt: giữ liên tục nóng trên 600C hoặc làm lạnh nhanh và bảo quản dưới 100C (tốt nhất là dưới 50C). Riêng đối với thức ăn của trẻ nhỏ, các chuyên gia khuyến cáo không nên giữ lại để dùng tiếp cho bữa sau.

5. Nấu lại thật kỹ thức ăn thừa
Các loại thức ăn chín được lưu trữ trong tủ lạnh hoặc để quá 5 tiếng ở môi trường bên ngoài nhất thiết phải được đun sôi, nấu lại thật kỹ trước khi ăn nhằm tiêu diệt các vi khuẩn có thể đã phát triển trong quá trình bảo quản.

6. Tránh ô nhiễm chéo giữa thực phẩm chín và sống
Đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến ngộ độc thực phẩm tại các hộ gia đình. Thực phẩm đã nấu chín rất dễ bị nhiễm mầm bệnh nếu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm sống hoặc gián tiếp qua các bề mặt bẩn.
Lời khuyên từ NFSI: Hãy sử dụng riêng biệt dao, thớt, đĩa đựng cho thức ăn sống và thức ăn chín. Bảo quản thực phẩm trong các hộp chứa có nắp đậy kín để tránh lẫn lộn trong tủ lạnh.

7. Rửa tay sạch trước và trong quá trình chế biến
Bàn tay là con đường trung gian lây truyền vi khuẩn nhanh nhất. Bạn cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước sạch trước khi bắt tay vào chế biến, sau mỗi lần gián đoạn công việc (như đi vệ sinh, nghe điện thoại, chạm vào rác...). Đặc biệt, nếu bàn tay đang có vết thương hoặc nhiễm trùng, hãy băng bó thật kỹ và đeo găng tay bảo hộ trước khi chạm vào thực phẩm.

8. Giữ sạch các bề mặt và dụng cụ nhà bếp
Mọi bề mặt dùng để chuẩn bị, sơ chế và nấu nướng thực phẩm (mặt bàn bếp, bồn rửa, thớt...) phải luôn được cọ rửa sạch sẽ, giữ khô ráo. Khăn lau bát đĩa, khăn lau bếp cần được giặt sạch, luộc bằng nước sôi và thay thế thường xuyên để tránh trở thành "ổ vi khuẩn".

9. Che đậy thực phẩm, phòng chống côn trùng và động vật
Thực phẩm cần được bảo quản trong tủ, chạn hoặc đậy lồng bàn cẩn thận. Hãy thiết lập các biện pháp ngăn ngừa sự xâm nhập của gián, chuột, ruồi và các loài động vật khác vào khu vực bếp, bởi chúng mang theo lượng lớn ký sinh trùng và vi khuẩn gây hại từ môi trường bên ngoài vào thức ăn.

10. Sử dụng nguồn nước sạch an toàn
Nước dùng để rửa thực phẩm, chế biến món ăn hay làm đá đều phải là nguồn nước sạch, không màu, không mùi, không có vị lạ và không chứa mầm bệnh. Việc sử dụng nước nhiễm bẩn sẽ vô tình làm mất đi tính an toàn của ngay cả những nguyên liệu tươi ngon nhất.
An toàn thực phẩm không phải là câu chuyện riêng của các cơ quan quản lý hay nhà sản xuất, mà nó bắt đầu từ chính những hành động và thói quen nhỏ nhất trong căn bếp của mỗi gia đình. Hãy chủ động thực hiện 10 nguyên tắc vàng trên để biến nhận thức thành giải pháp, bảo vệ trọn vẹn sức khỏe và nguồn dinh dưỡng cho những người thân yêu.